Câu chuyện tết, Mẹo hay - Đời sống, Tết Việt Blog

Ý nghĩa của mâm ngủ quả ngày Tết và cách bày đúng chuẩn

Mâm ngũ quả ngày Tết là một biểu tượng quan trọng của văn hóa Việt, mang theo ý nghĩa sâu sắc. Tuy nhiên, việc lựa chọn loại trái cây và cách bày trí mâm ngũ quả khác nhau tùy thuộc vào từng khu vực, địa phương trong cả nước. Bài viết này sẽ khám phá ý nghĩa đặc biệt của mâm ngũ quả ở từng miền, cũng như những cách trình bày khác nhau mà HappyBox muốn chia sẻ cùng độc giả.

Mâm ngũ quả là gì?

Mâm ngũ quả là gì?

Mâm ngũ quả là gì?

Khái niệm mâm ngũ quả là một bàn trái cây đặc trưng của người Việt, thường bao gồm năm loại hoa quả khác nhau và thường được sắp xếp trang trí trong ngày Tết Nguyên Đán. Thông thường, mâm ngũ quả được đặt trên bàn thờ tổ tiên hoặc bàn tiếp khách, và việc chọn lựa loại trái cây cũng như cách sắp xếp chúng thường mang đến ý nghĩa và ước nguyện của gia chủ. Ngày nay, việc bày biện mâm ngũ quả không chỉ có tác dụng trang trí mà còn mang theo nhiều ý nghĩa khác ngoài phong tục tâm linh truyền thống từ xưa.

Ý nghĩa của mâm ngũ quả

Ý nghĩa của mâm ngũ quả

Ý nghĩa của mâm ngũ quả

Mâm ngũ quả trong ngày Tết không chỉ là biểu tượng đẹp về mặt văn hóa của người Việt trải dài từ Bắc vào Nam, mà còn là sự kết hợp tinh tế giữa lòng hiếu thảo và tri ân đối với ông bà, tổ tiên. Mọi người mong muốn thể hiện lòng biết ơn bằng cách dâng những sản phẩm tinh túy nhất từ vùng miền, đồng thời thể hiện tinh thần uống nước nhớ nguồn và đền đáp thành quả lao động suốt cả năm.

Trong tư duy Đông Á và quan niệm của người Việt, mâm ngũ quả không chỉ là bức tranh trí tuệ về Ngũ hành (Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ), mà còn là biểu tượng của sự đan xen giữa người và vũ trụ. Sự lựa chọn 5 loại trái cây với tên gọi và màu sắc đặc trưng không chỉ làm đẹp mâm quả mà còn mang theo một bức tranh hài hòa về sự kết nối của mọi thứ trong vũ trụ.

Theo triết lý Phật giáo, mâm ngũ quả trên bàn thờ gia tiên kết hợp với hình ảnh trái cây 5 màu không chỉ là biểu tượng của sự hài lòng và giàu có mà còn tượng trưng cho ngũ thiện căn bản: sáng suốt, ghi nhớ, tâm không loạn, ý chí kiên trì và lòng tin.

Dù cách bày biện ra sao, điều tối quan trọng vẫn là lòng hiếu thảo và sự thành tâm của con cháu đối với ông bà, tổ tiên, thể hiện rõ trong hành động uống nước nhớ nguồn trong những ngày đầu năm. Ý nghĩa tốt đẹp nhất mà phong tục truyền thống để lại chính là giữ gìn và truyền dạy cho thế hệ sau về lòng biết ơn và tôn trọng nguồn gốc.

Mâm ngũ quả theo từng vùng miền

Mâm ngũ quả miền Bắc

Mâm ngũ quả miền Bắc

Mâm ngũ quả miền Bắc

Đối với người dân miền Bắc, một bức tranh mâm ngũ quả hoàn hảo không chỉ là sự kết hợp của nhiều loại trái cây như chuối xanh, bưởi, phật thủ, sung, hồng, quất cảnh, ớt, dứa, mà còn phải tỏa sáng với màu sắc rực rỡ, tinh tế, và tuân theo đúng nguyên tắc Ngũ hành:

  • Kim – màu trắng
  • Mộc – màu xanh lá
  • Thủy – màu đen
  • Hỏa – màu đỏ
  • Thổ – màu vàng

Chuối, được sắp xếp theo từng nải, không chỉ mang đến vẻ đẹp mỹ quan mà còn tượng trưng cho sự đoàn kết, sum vầy, và ấm áp. Bưởi, với màu vàng rực rỡ, là biểu tượng của sự phồn thịnh và may mắn.

Nhiều gia đình cũng chọn thay bưởi bằng phật thủ, nhằm lưu giữ tinh thần linh thiêng, sự bảo hộ của các vị thần, Phật và tổ tiên cho gia đình.

Quả quất cảnh, hồng và ớt đỏ được sắp đặt xung quanh mâm, tạo nên bức tranh đẹp mắt với màu sắc đỏ và vàng rực rỡ, đồng thời biểu tượng cho sự may mắn và thành công. Quả dứa, với hương thơm đặc trưng, thể hiện mong ước cho một năm mới an lành và tràn đầy phúc lộc.

Truyền thống bày mâm ngũ quả ở miền Bắc thường đặt nải chuối xanh ở vị trí thấp nhất, hỗ trợ việc lấy toàn bộ các loại quả khác. Bưởi hoặc phật thủ được đặt chính giữa, trong khi các loại quả khác như đào, hồng, quýt, táo được sắp xếp xung quanh. Các chỗ trống có thể được điền kẻ bằng ớt và quất, tạo nên một bức tranh mâm ngũ quả truyền thống đầy màu sắc và ý nghĩa.

Mâm ngũ quả miền Trung

Mâm ngũ quả miền Trung

Mâm ngũ quả miền Trung

Vùng đất miền Trung thường phải đối mặt với những thách thức do thiên tai, bão lụt, và hạn hán kéo dài, dẫn đến tình trạng đất đai không màu mỡ, và ít cây trái phát triển. Do đó, mâm ngũ quả của người miền Trung mang nét đơn giản, không quá chú trọng vào hình thức, chỉ cần có gì có nấy, quan trọng nhất là lòng thành tâm.

Những loại trái cây phổ biến thường xuất hiện trong mâm ngũ quả của người miền Trung bao gồm:

  • Thanh long
  • Chuối
  • Dưa hấu
  • Mãng cầu
  • Dứa
  • Sung
  • Cam
  • Quýt

Sự đa dạng này không chỉ thể hiện tình yêu thương với những sản phẩm nơi địa phương mà còn phản ánh tinh thần giản dị và trọng tâm của người miền Trung, chấp nhận và trân trọng những gì môi trường địa phương có thể cung cấp.

Mâm ngũ quả miền Nam

Mâm ngũ quả miền Nam

Mâm ngũ quả miền Nam

Trong miền Nam thường tổ chức mâm ngũ quả theo triết lý “Cầu sung vừa đủ xài,” một ước mong cho năm mới tràn đầy đủ đầy, phồn thịnh. Mâm ngũ quả này thường bao gồm năm loại trái cây đặc trưng:

  • Mãng cầu
  • Sung
  • Dừa
  • Đu đủ
  • Xoài

Người miền Nam còn có quan điểm không thờ cúng một số loại trái cây với cách phát âm mang theo ý nghĩa tiêu cực, như chuối (Chúi nhủi, làm ăn không phất lên được), lê (lê lết, đổ bể, dễ thất bại), cam, quýt (Quýt làm cam chịu),…

Phong cách trang trí mâm ngũ quả miền Nam phổ biến nhất là đặt đu đủ, dừa, và xoài lên mâm trước, bởi chúng có hình dáng lớn và trọng lượng nặng, giúp đỡ trong việc đỡ các loại trái khác. Sau đó, những loại quả còn lại được bày lên mâm một cách lần lượt, tạo nên bức tranh ngũ quả phong cách và ý nghĩa.

Gợi ý cách bày mâm ngũ quả vừa đẹp vừa ý nghĩa 

Gợi ý cách bày mâm ngũ quả vừa đẹp vừa ý nghĩa 

Gợi ý cách bày mâm ngũ quả vừa đẹp vừa ý nghĩa

Truyền thống trong việc bày mâm ngũ quả trên bàn thờ ngày Tết thường xuất hiện một sự sắp đặt cân đối và linh hoạt. Tính đặc trưng của nghi lễ này thường được thể hiện như sau: nải chuối xanh, tượng trưng cho sự quần tụ và ấm áp, được đặt tại vị trí thấp nhất của mâm. Ở giữa, chính giữa của không gian thờ, thường xuất hiện những quả cỡ lớn như bưởi, bòng, dưa hấu, dừa, những loại quả này làm trung tâm, thu hút ánh nhìn và tạo điểm nhấn.

Xung quanh trung tâm là sự điểm xuyết với những loại quả có kích cỡ và màu sắc đa dạng như táo, ớt, quất, nho, tạo nên một hình ảnh ngũ quả trái ngược và hài hòa. Cách bày mâm ngũ quả này thường thấy trong nền văn hóa gia đình ở các khu vực Bắc Bộ.

Chuối được sắp xếp trên bàn thờ thường là chuối tiêu già, vẫn giữ được vẻ xanh tươi để trong suốt những ngày Tết, không sợ hỏng. Mỗi nải chuối thường có trên 20 quả, hình dáng cong cong, ôm được các loại quả khác.

Ở miền Nam, mâm ngũ quả được bày biện với hy vọng “Cầu sung vừa đủ xài,” mong một năm mới đầy đủ, phồn thịnh. Mâm ngũ quả tương ứng với 5 loại quả: mãng cầu, sung, dừa, đu đủ, xoài… Bên cạnh đó, thường có quả thơm (dứa) biểu tượng cho hạnh phúc gia đình và cặp dưa hấu xanh vỏ đỏ lòng để cầu mong may mắn cả năm.

Gợi ý cách bày mâm ngũ quả vừa đẹp vừa ý nghĩa 

Gợi ý cách bày mâm ngũ quả vừa đẹp vừa ý nghĩa

Người miền Trung thì thường áp dụng cách bày mâm ngũ quả đơn giản, đặt dứa cao nhất, xung quanh bày xoài, thanh long, táo, nho, quýt…

Không chỉ theo quan niệm vùng miền, nhiều gia đình hiện nay còn thường bày mâm ngũ quả theo nguyên tắc ngũ hành để tăng thêm sự trang trọng và phong thủy cho không gian. Nguyên tắc này thường bao gồm 5 loại quả có màu sắc đa dạng, đại diện cho Phú – Quý – Thọ – Khang – Ninh, thể hiện mong muốn đạt được trong năm mới.

Mâm ngũ quả được lựa chọn theo nguyên tắc ngũ hành có thể bao gồm 5 loại quả với 5 màu sắc khác nhau, tương ứng với Ngũ hành Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ. Đây là biểu tượng của ngũ phúc: giàu có, sang trọng, sống lâu, khỏe mạnh, bình an. Các loại quả có màu đỏ như hồng, táo, thanh long; màu trắng như quả roi hoặc lê; màu xanh như chuối, đu đủ, mãng cầu, na, sung, dừa, dưa hấu; màu vàng hoặc nâu như xoài chín, bưởi, quýt, cam; và màu đen như nho đen hoặc các quả có màu tối, sẫm.

Chuối được sắp xếp trên bàn thờ thường là chuối tiêu già, vẫn giữ được vẻ xanh tươi để trong suốt những ngày Tết, không sợ hỏng. Mỗi nải chuối thường có trên 20 quả, hình dáng cong cong, ôm được các loại quả khác.

Ở miền Nam, mâm ngũ quả được bày biện với hy vọng “Cầu sung vừa đủ xài,” mong một năm mới đầy đủ, phồn thịnh. Mâm ngũ quả tương ứng với 5 loại quả: mãng cầu, sung, dừa, đu đủ, xoài… Bên cạnh đó, thường có quả thơm (dứa) biểu tượng cho hạnh phúc gia đình và cặp dưa hấu xanh vỏ đỏ lòng để cầu mong may mắn cả năm.

Gợi ý cách bày mâm ngũ quả vừa đẹp vừa ý nghĩa 

Gợi ý cách bày mâm ngũ quả vừa đẹp vừa ý nghĩa

Người miền Trung thì thường áp dụng cách bày mâm ngũ quả đơn giản, đặt dứa cao nhất, xung quanh bày xoài, thanh long, táo, nho, quýt…

Không chỉ theo quan niệm vùng miền, nhiều gia đình hiện nay còn thường bày mâm ngũ quả theo nguyên tắc ngũ hành để tăng thêm sự trang trọng và phong thủy cho không gian. Nguyên tắc này thường bao gồm 5 loại quả có màu sắc đa dạng, đại diện cho Phú – Quý – Thọ – Khang – Ninh, thể hiện mong muốn đạt được trong năm mới.

Mâm ngũ quả được lựa chọn theo nguyên tắc ngũ hành có thể bao gồm 5 loại quả với 5 màu sắc khác nhau, tương ứng với Ngũ hành Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ. Đây là biểu tượng của ngũ phúc: giàu có, sang trọng, sống lâu, khỏe mạnh, bình an. Các loại quả có màu đỏ như hồng, táo, thanh long; màu trắng như quả roi hoặc lê; màu xanh như chuối, đu đủ, mãng cầu, na, sung, dừa, dưa hấu; màu vàng hoặc nâu như xoài chín, bưởi, quýt, cam; và màu đen như nho đen hoặc các quả có màu tối, sẫm.

Cách bảo quản mâm ngũ quả để giữ tươi lâu

Cách bảo quản mâm ngũ quả để giữ tươi lâu

Cách bảo quản mâm ngũ quả để giữ tươi lâu

Sau khi mua về, việc quan trọng là không nên rửa trực tiếp, vì nước đọng có thể làm tăng độ ẩm, gây hỏng cho các loại quả. Thay vào đó, bạn nên sử dụng khăn giấy ẩm để nhẹ nhàng lau sạch mâm ngũ quả. Đối với quả bưởi, có thể hòa chút nước vôi và thấm vào khăn giấy, sau đó nhẹ nhàng lau để vỏ bưởi trở nên bóng đẹp, tránh tình trạng ố vàng.

Nếu bạn lựa chọn mâm ngũ quả vào ngày 27, 28 tháng Chạp Âm lịch, nên chọn những quả còn xanh tươi. Ngược lại, nếu có thêm thời gian, bạn có thể chọn mua các loại quả vào ngày 29, 30 tháng Chạp Âm lịch. Bày biện chúng trên bàn thờ sẽ giúp mâm ngũ quả trở nên thật đẹp và tươi mới trong những ngày Tết quan trọng.

Mặc dù mâm ngũ quả trong ngày Tết ở 3 miền có sự đa dạng, nhưng chúng đều mang ý nghĩa sâu sắc của việc bày tỏ lòng thành kính và tri ân đối với tổ tiên. Mỗi miền đều truyền tải thông điệp chân thành, mong một năm mới tràn đầy đủ, đầy may mắn, hạnh phúc và an khang. Hy vọng rằng qua bài viết này, bạn sẽ có thêm kiến thức để lựa chọn mâm ngũ quả phù hợp với vùng miền của gia đình, làm cho ngày Tết Nguyên Đán trở nên trọn vẹn và ý nghĩa hơn.